ประวัติไทยพวน

     ไทยพวน คือ กลุ่มคนไทยกลุ่มหนึ่ง  ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากชาวพวนในเมืองพวน  ในสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว  เมืองพวนในปัจจุบันตั้งอยู่ที่เขตเชียงของ  ทางตะวันออกของหลวงพระบาง ทิศเหนือของเวียงจันทน์ติดกับประเทศเวียดนาม  ชนกลุ่มนี้ถ้าอยู่ในลาว เรียกว่า “ลาวพวน”  เมื่อยู่ในประเทศไทยเรียกว่า “ไทยพวน” (พลเอกสายหยุด  เกิดผล)
เมืองพวนเป็นพวนโบราณเก่าแก่ ที่สร้างโดยขุนเจ็ดเจืองซึ่งเป็นโอรสองค์ที่  ๗  ของขุนบรม  ในปี พ.ศ.๑๒๗๒  ขุนบรมได้เสวยราช เมืองหนองแส เป็นองค์ที่  ๔  พ.ศ.๑๒๗๔  ได้สร้างเมืองแถง หรือแถน (ในสิบสองจุไทย) ขึ้นเป็นราชธานีและได้ขยายเขตปกครองกว้างขวางออกไป พ.ศ.๑๒๘๐  ให้โอรส  ๗  องค์ไปสร้างเมืองต่าง ๆ ขุนเจ็ดเจือง ซึ่งเป็นโอรสองค์หนึ่งซึ่งสร้างเมืองพวน (เชียงขวาง) ขึ้น ดังนั้นที่ผ่านมาบรรดาลูกหลานพวนทั้งหลายเวลามีกินสลาก  ทำบุญ มักจะเขียนเส้นสลากว่า “ทานไปหื้อปู่แถนย่าแถนเน้อ”  ซึ่งสันนิษฐานว่า น่าจะเป็นการทาไปให้เจ้าเมืองแถน ผู้เป็นบรรพบุรุษของชาวพวนทั้งหลายอย่างแน่นอน (วิเชียร  วงศ์วิเศษ :  หนังสือไทยพวน)
เมืองพวน  คือ  หนึ่งในจำนวนหลาย ๆ เมืองในประเทศลาว ที่อยู่ในราชอาณาจักรไทย เมื่อฝรั่งเศสเปิดศึกอินโดจีน  ทำให้ไทยต้องเสียดินแดนฝั่งซ้ายแม่น้ำโขง  คือประเทศลาวทั้งหมด  ชาวลาวพวนกลุ่มหนึ่งไม่สามารถต่อการบังคับบัญชาของฝรั่งเศสได้ จึงดิ้นรนย้ายมาอยู่ในประเทศไทย ในสมัยรัชกาลที่  ๕  และก่อนหน้านั้น ก็มีชาวลาวพวนมาอยู่ก่อนแล้ว พระมหากษัตริย์ไทยได้ทรงกำหนดพื้นที่ให้ชาวลาวพวนตั้งถิ่นฐาน ตามพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ คือ แพร่  สุโขทัย  อุตรดิตถ์  พิจิตร  ลพบุรี  นครนายก  สุพรรณบุรี  สิงห์บุรี  ปราจีนบุรี  หนองคาย  สระบุรี  ฉะเชิงเทรา  อุดรธานี  เชียงราย  ซึ่งพื้นที่ดังกล่าวมีไทยพวนอยู่อย่างหนาแน่น และอาศัยอยู่อย่างประปรายที่จังหวัดราชบุรี  นครปฐม  อ่างทอง  จันทบุรี  สมุทรปราการและกรุงเทพฯ  ซึ่งมีหลักฐานปรากฏในพงศาวดารว่า ในสมัยบ้านเมืองไม่เรียบร้อย  ชาวไทยพวนถูกกวาดต้อนไปไว้ในพื้นที่ดังกล่าวด้วย จากบัดนั้นจนถึงบัดนี้ ชาวไทยพวนก็ได้อาศัยอยู่ในผืนแผ่นดินไทยอย่างสงบสุข  มีวิถีชีวิตและแบบแผนในการดำรงชีพ ผสมผสานกับชาวไทยอย่างสนิทสนมกลมกลืน  อาจจะทั้งโดยใกล้ชิดเสมือนญาติพี่น้องหรือโดยการสืบเผ่าพันธุ์ด้วยการแต่งงาน ไทยพวนบ้านทุ่งโฮ้ง หรือเดิมเรียกว่า บ้านทั่งโห้ง คำว่า “ทั่ง” หมายถึง ทั่งรองรับตีเหล็ก คำว่า “โห้ง” เป็นภาษาไทยพวน หมายถึง สถานที่ที่เป็นแอ่งลึกลงไปเป็นรูปก้นกระทะทั่งที่ถูกตีเป็นประจำ  จึงทำให้มันเป็นแอ่งลึกลงไป คนพวนเรียกว่า “มันโห้งลงไป” ในสมัยก่อนนั้นคนพวนบ้างทุ่งโฮ้ง จะมีเตาตีเหล็กกันแทบทุกหลังคาเรือน เขาจึงเรียกว่า “บ้านทั่งโห้ง” ต่อมาได้เรียกเสียงเพี้ยนไปเป็น “ทุ่งโฮ้ง” และทางการได้เขียนเป็นทุ่งโฮ้งซึ่งเป็นชื่อหมู่บ้านปัจจุบัน  จากคำบอกเล่าของคนแก่คนเฒ่าในหมู่บ้าน เล่าว่าบ้านทุ่งโฮ้งเป็นหมู่บ้านของชาวไทยพวนที่ถูกกวาดต้อนและอพยพมาจากแขวงเมืองเชียงขวาง ประเทศลาวเมื่อประมาณ  พ.ศ.๒๓๔๐-๒๓๕๐  โดยคนกลุ่มแรกได้เดินทางมาถึงเมืองแพร่ และได้ตั้งบ้านเรือนอยู่นอกกำแพงเมืองแพร่ ทางทิศเหนือด้านประตูเลี้ยงม้าปัจจุบัน คือวัดสวรรนิเวศปัจจุบัน  โดยมีหลักฐานคือ บ่อน้ำไทยพวน อยู่มาระยะหนึ่งจึงได้ย้ายมาจากที่เดิม มาตั้งหมู่บ้านขึ้นใหม่ บริเวณที่เป็นบ้านทุ่งโฮ้งใต้ปัจจุบัน ชาวไทยพวนบ้านทุ่งโฮ้ง มีลักษณะเป็นเอกลักษณ์ของตนเองคือ  ภาษาพูด มีประเพณีวัฒนธรรมที่แตกต่างกันและโดดเด่น คือประเพณีกำฟ้า และมีอาชีพที่นำรายได้และนำชื่อเสียงมาสู่ท้องถิ่นจังหวัดแพร่ คือ การผลิตผ้าหม้อห้อม  ซึ่งมีลักษณะทั้ง  3  ประการนี้ ทำให้ชาวไทยพวนบ้านทุ่งโฮ้งมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย

ประวัติบ้านทุ่งโฮ้ง

ชาติกำเนิด   ชาวทุ่งโฮ้งเป็นไทยพวน  เดิมอาศัยอยู่ที่เมืองพวน  แขวงเชียงขวาง  ประเทศลาวในอดีต (ในปัจจุบันสาทาละนะลัด ปะชาทิปะไต  ปะชาชนลาว)  โดยอพยพมาอยู่บ้านทุ่งโฮ้ง  เมื่อประมาณปี พ.ศ.2377  ในรัชสมัยของสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว  รัชกาลที่  3  เป็นเวลา  172  ปีมาแล้ว (นับถึงปี พ.ศ.2549)
ลักษณะเด่นของชาวทุ่งโฮ้ง  มีความขยันขันแข็ง  อดทน  ซื่อสัตย์สุจริต  รักสงบ  รักศักดิ์ศรีของความเป็นคน  ไม่ยอมให้บุคคลอื่นดูถูกดูแคลน  รู้รักสามัคคี  ประกอบอาชีพในทางสุจริต
ด้านวัฒนธรรม   มีภาษาพูดเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง  คือภาษาไทยพวน ใช้ในการสื่อสาร ไม่นิยมใช้ภาษาอื่น มีความเชื่อเรื่องภูตผีและดวงวิญญาณของบรรพบุรุษ โดยเชื่อว่าจะคุ้มครองปกปักษ์รักษาให้พ้นภัยต่าง ๆ นิยมบนบานสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ตนนับถือเพื่อเป็นสิริมงคลแก่ชีวิตตนเอง และครอบครัว  แม้กระทั่ง “ฟ้า” ก็ยกย่องให้เป็นของสูง จึงเกิดประเพณี “กำฟ้า” ตราบเท่าทุกวันนี้
การค้นหาความจริง   เมื่อวันที่  22-24  กันยายน  2549  นำโดยพระอธิการมานิต  มุนิวังโส  เจ้าอาวาสวัดทุ่งโฮ้งใต้ และนายนิศย์  สุขสีทอง รองนายกเทศมนตรีตำบลทุ่งโฮ้ง  ได้นำพาชาวบ้านทุ่งโฮ้งจำนวน  16  คน  ได้ไปสืบเสาะหาต้นตอของบรรพบุรุษไทยพวน ณ เมืองพวน  แขวงเชียงขวาง  ประเทศลาว เพื่อทำการค้นคว้าด้านศิลปวัฒนธรรม  ความเป็นอยู่  การประกอบอาชีพและอื่น ๆ ได้ทำการสอบถามเจ้าอาวาสวัดสันติภาพและวัดเพียวัด  ซึ่งทั้งสองเป็นวัดเก่าแก่ของเมืองพวน  สอบถามผู้เฒ่าผู้แก่หลายหมู่บ้าน และได้รับความอนุเคราะห์จากท่านคำสิง  ตาชาวพวน  เจ้าแขวงเชียงขวาง (ตำแหน่งไทยผู้ว่าราชการจังหวัด) ให้การต้อนรับพร้อมชี้แจงรายละเอียดเรื่องไทยพวน  ให้คณะฟังด้วยความปิติอย่างยิ่ง

ประวัติเจ้าชมพู

เจ้าชมพู   เป็นเจ้าเมืองพวน  แขวงเชียงขวาง  ประเทศลาวในอดีต  (สาทาละนะลัด ปะชาทิปะไต  ปะชาชนลาว)  องค์ที่  43  ขึ้นครองราชย์ เมื่อปี พ.ศ.2325  รวมครองราชย์เป็นเวลา 19  ปี สิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ.2344 ที่เวียงจันทน์ตามประวัติเล่าสืบต่อกันมา  “เจ้าชมพู” เป็นเจ้าเมืองที่ปราดเปรื่องเมื่อมีเหตุการณ์เกิดขึ้นได้แก้ปัญหาลุล่วงด้วยความกล้าหาญและรอบคอบ
ด้านการปกครอง  อบรมสั่งสอนให้ประชาชนมีความขยัน  อดทน  มีความสมานสามัคคี  ประกอบอาชีพในทางสุจริต
ด้านการศาสนา    ได้สร้างวัดวาอาราม  ส่งเสริมให้พระสงฆ์ได้เล่าเรียนศึกษาธรรมะเพิ่มเติม ได้กำหนด “ฮีต-คอง” ให้ประชาชนถือเป็นแนวปฏิบัติ